Όταν η οικονομική κρίση μας χτυπάει την πόρτα.


Είναι σημαντικό να ενημερώνουμε πάντα τα παιδιά –εφόσον βέβαια είναι σε ηλικία που μπορούν να το κατανοήσουν- για ό,τι απρόβλεπτο συμβεί. Άλλωστε, είναι αδύνατο να μην καταλάβει το παιδί, έστω και καθυστερημένα, κάτι που επηρεάζει την καθημερινότητα όλης της οικογένειας. Αυτό που έχει σημασία είναι ο τρόπος που παρουσιάζουμε το γεγονός και όχι τόσο το ίδιο το γεγονός. Αν, για παράδειγμα, ο ένας από τους δύο γονείς χάσει τη δουλειά του, είναι λάθος να προσπαθήσετε να «προστατέψετε» το παιδί αποκρύπτοντας το γεγονός. Μιλήστε του απλά και κατανοητά. Μπορείτε να του πείτε πως η δουλειά της μαμάς δεν πήγαινε τόσο καλά και έτσι κάποιοι έπρεπε να σταματήσουν να εργάζονται, αλλά θα περιμένουν με υπομονή και αισιοδοξία να βρεθεί κάτι καλύτερο. Αυτό δείχνει ότι το εμπιστεύεστε και το αντιμετωπίζετε σαν ισότιμο μέλος της οικογένειας, γεγονός που του παρέχει ασφάλεια.

Αν η οικογένεια αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα, μιλάμε ειλικρινά στα παιδιά με λόγια που μπορούν να καταλάβουν. Δεν τους κρύβουμε την αλήθεια αλλά και δεν τα τρομοκρατούμε. Σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζουμε αυτό που συμβαίνει. Στόχος μας δεν είναι να τους δημιουργήσουμε ανασφάλειες, αλλά να τα μάθουμε να ζουν στον πραγματικό κόσμο με αισιοδοξία και ρεαλισμό.

  • Είμαστε ειλικρινείς γι αυτά που συμβαίνουν απέναντι στο παιδί, για να μην αντιληφθεί ότι του λέμε ψέματα.
  • Όταν του μιλάμε για κάτι άσχημο, δεν το παρουσιάζουμε με απαισιόδοξο τρόπο και πάντα προσπαθούμε να βρούμε α πούμε και κάτι θετικό γι αυτό που συνέβη.
  • Αν πρέπει να διακόψουμε κάποιες δραστηριότητες, τις αντικαθιστούμε με οικογενειακές δραστηριότητες που δεν κοστίζουν και ίσως είναι πιο κερδοφόρες συναισθηματικά για το παιδί.


Συζητάμε για τα χρήματα

Τα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν από μικρή ηλικία –από πέντε περίπου ετών και μετά-την οικονομική κατάσταση της οικογένειας. Και από την αρχή της σχολικής ηλικίας, να γνωρίζουν βασικά πράγματα, για παράδειγμα το αν δουλεύουν και οι δύο γονείς τι τους προσφέρει αυτό. Πρέπει οι γονείς να τους εξηγούν πως μέσω της δουλειάς τους κερδίζουν κάποια χρήματα που επιτρέπουν στην οικογένεια να πληρώνει το σπίτι, να αγοράζει ρούχα και φαγητό, κτλ.

Προσέχουμε τις καταναλωτικές μας συνήθειες ακόμα και χωρίς να υπάρχει λόγος
Οι καταναλωτικές επιθυμίες των παιδιών πρέπει να ικανοποιούνται με μέτρο, ακόμη και αν δεν υπάρχει οικονομική δυσκολία στην οικογένεια. Τα παιδιά πρέπει να είναι υπεύθυνα ως προς την κατανάλωση και ως προς τη αξία των χρημάτων αλλά και των αγαθών. Δεν πρέπει να τους δίνονται απεριόριστα πολλές παροχές, έτσι ώστε να μην χάσουν την αξία τους. Και φυσικά να μην τους κρύβουμε τις οικονομικές δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζουμε, γιατί αν έρθει η στιγμή που θα αναγκαστούν να την αντιμετωπίσουν-αφού δεν μπορούμε να το κρύβουμε για πάντα-τότε η πραγματικότητα θα είναι οδυνηρή για το παιδί.


Μαθαίνουν τη διαχείριση των χρημάτων

Το χαρτζιλίκι στο σχολείο είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να μάθουν τα παιδιά στην πράξη, πώς μπορείς να διαχειριστείς τα χρήματά σου για να πάρεις και αυτό που θέλεις, αλλά και αυτό που πρέπει. Από τα μέσα της Α΄ Δημοτικού, τότε που τα παιδιά έχουν μάθει πρόσθεση και αφαίρεση, πρέπει να τους δίνουμε χαρτζιλίκι ώστε να μάθουν ότι με αυτό το συγκεκριμένο ποσό πρέπει να περάσουν την ημέρα, δηλαδή πρέπει να τους φτάσει να αγοράσουν κάτι να φάνε ή να πιουν. Κάνοντας οικονομία και καλή διαχείριση στον εαυτό τους τότε θα καταλάβουν και την δική μας διαχείριση πιο εύκολα.


Τους ενημερώνουμε για ότι συμβεί
Αν συμβεί κάτι σε εσάς, είναι αδύνατο να μην το καταλάβει το παιδί έστω και καθυστερημένα. Το καλύτερο λοιπόν που έχετε να κάνετε είναι να του το πείτε ειλικρινά αλλά όχι πανικόβλητα εσείς ο ίδιος. Αυτό που έχει σημασία είναι ο τρόπος που παρουσιάζουμε το γεγονός .


Τι τους λέμε (με παράδειγμα)

Αν χάσει ο ένας από τους δύο γονείς την δουλειά του, πρέπει μιλήσει στο παιδί, με απλό και κατανοητό τρόπο γι αυτό. Αυτό δείχνει ότι το εμπιστεύεστε, πως το αντιμετωπίζετε σαν μέλος της οικογένειας και του παρέχει ασφάλεια. Σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζετε το γεγονός. Παράδειγμα μπορούμε να πούμε, πως η δουλειά στο γραφείο δεν πήγαινε τόσο καλά και έτσι κάποιοι από εμάς θα σταματήσουμε. Θα περιμένουμε και με υπομονή και αισιοδοξία θα βρούμε κάτι καλύτερο.

  • Αν πρέπει να ελαττώσουμε δραστηριότητες του παιδιού που αφορούν τη διασκέδαση, μπορούμε να βρούμε εναλλακτικές λύσεις που δεν κοστίζουν, όπως εκδρομές στη φύση, σε πάρκα, σε παιδικές χαρές, σε εκδηλώσεις που διοργανώνονται δωρεάν σε βιβλιοπωλεία. Αν πρέπει να ελαττώσουμε και μαθησιακές δραστηριότητες, τότε προσπαθούμε να ιεραρχήσουμε τις επιλογές μας και να κρατήσουμε τις πιο σημαντικές. Και πάλι συζητάμε ειλικρινά γι αυτό με το παιδί.

Μπορούμε να πούμε πως επειδή πρέπει να κάνουμε οικονομία δυνάμεων στην τσέπη μας, θα διακόψουμε όλοι κάποιες από τις δραστηριότητες που μας ευχαριστούν. Μετά από λίγο καιρό αν τα πράγματα είναι καλύτερα μπορούμε να ξανασυζητήσουμε γι αυτές.

  • Αν δεν μπορούμε να αγοράσουμε καινούρια παιχνίδια όπως κάναμε μέχρι τώρα, μπορούμε να πούμε πως τα παιχνίδια που έχουμε ήδη είναι αρκετά και πρέπει να αρχίσουμε να τα αξιοποιούμε περισσότερο. Αν αργότερα μπορούμε έχοντας κάνει οικονομία δυνάμεων, ίσως αγοράσουμε κάποιο ακόμα.


Καταναλωτές από… κούνια

Οι καταναλωτικές συνήθειες των παιδιών συνήθως «κληροδοτούνται» από τους μεγάλους. Αν τα μάθουμε από νωρίς να προσέχουν τις καταναλωτικές τους συνήθειες - ακόμη και αν δεν υπάρχει οικονομική δυσκολία στην οικογένεια- τότε θα μάθουν ευκολότερα να είναι υπεύθυνα ως προς την κατανάλωση και ως προς την αξία των χρημάτων αλλά και των αγαθών. Αν τους προσφέρουμε απεριόριστες παροχές, υπάρχει ο κίνδυνος να χάσουν την αξία τους.

kid money.png
Ο δεκάλογος της κρίσης

Ο καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Ροντ Κόγκερ προτείνει «10 μυστικά για να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να αντιμετωπίσουν την οικονομική κρίση» βασισμένα στην έρευνά του για τις συνέπειες της αμερικανικής οικονομικής κρίσης του 1980 στα παιδιά.

1. Αν έχετε αγωνία, παραδεχτείτε το. Όταν απλώς διαισθάνονται την αγωνία σας χωρίς να ξέρουν τι συμβαίνει, νιώθουν μεγαλύτερη απειλή.
2. Κρατήστε ανοιχτό το διάλογο. Αυτό τον καιρό που τα παιδιά ακούνε ειδήσεις, φήμες, διαδόσεις, συζητήσεις φροντίστε να είστε ο κύριος συνομιλητής τους που διαψεύδει, μετριάζει, βάζει τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση και καθησυχάζει αν χρειαστεί.
3. Ορίστε τις οικονομικές σας δυνατότητες. Καθίστε μαζί με τα παιδιά και εξηγείστε τους ότι πρέπει να περιορίσετε τα έξοδά σας. Βρείτε μαζί τρόπους με τους οποίους μπορεί ο καθένας να συνεισφέρει, ιεραρχώντας τις ανάγκες του.
4. Περιορίστε την ένταση. Πολύ πιθανό να είστε αγχωμένοι και ευερέθιστοι αλλά προσπαθήστε να διατηρήσετε την ηρεμία σας. Οι συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια είναι ίσως η μεγαλύτερη δοκιμασία που περνούν τα παιδιά σε τέτοιες περιόδους.
5. Διατηρήστε τις συνήθειές σας. Όταν όλα γύρω αλλάζουν, όλοι μας και πολύ περισσότερο τα παιδιά έχουν ανάγκη από τις γνώριμες τους συνήθειες, τα κοινά γεύματα, τις ιστορίες το βράδυ, τις αγκαλιές και τα χάδια, που προσφέρουν αίσθηση σταθερότητας και ασφάλειας.
6. Ελέγξτε τη ροή πληροφοριών. Σίγουρα θέλετε να ενημερώνεστε αλλά πολύ συχνά τα δελτία ειδήσεων είναι πιο τρομακτικά κι από θρίλερ. Δεν υπάρχει κανένας λόγος τα παιδιά να τα παρακολουθούν μαζί σας.
7. Ελαττώστε το στρες στην οικογένεια. Προσπαθήσετε να μην αφήνετε να σας κατακλύζει το άγχος και να παραμένετε ψύχραιμοι. Βρίσκοντας τρόπους να καταπολεμήσετε το στρες, (π.χ. κάντε ποδήλατο μαζί με τα παιδιά σας, ακούστε μουσική) βοηθάτε τον εαυτό σας και τα παιδιά.
8. Αφουγκραστείτε τα παιδιά. Στις «δύσκολες» εποχές, φροντίστε να είστε λίγο πιο «συντονισμένοι» με τα παιδιά. Αν παρατηρήσετε στη συμπεριφορά τους ασυνήθιστες ενδείξεις άγχους ή στενοχώριας μιλήστε μαζί τους, ζητήστε από κάποιον άλλο ενήλικα που αγαπούν να περάσει χρόνο μαζί τους, συμβουλευθείτε τον παιδίατρο ή έναν ψυχολόγο.
9. Δώστε τους ελπίδα. Τα παιδιά αντέχουν πολλά και προσαρμόζονται εύκολα, αρκεί να νιώθουν ότι μπορούν να συνεχίσουν να βασίζονται στην οικογένειά τους. Πείτε τους το αυτονόητο: ότι όσο δύσκολα κι αν είναι τα πράγματα, εσείς θα κάνετε ό,τι μπορείτε για να καλυτερεύσουν.
10. Αγοράστε τους έναν κουμπαρά. Είναι πάντα χρήσιμος. Στο τέλος του χρόνου μπορείτε μαζί να τον ανοίξετε και να μετρήσετε τα χρήματα που έχει μαζέψει. Αφήστε το να τα αξιοποιήσει όπως θέλει, τονίζοντας πόσο σημαντική είναι η αποταμίευση. Θα νιώσει μεγάλη ικανοποίηση όταν το συνειδητοποιήσει.


Με την συνεργασία της Κατερίνας Θεοδωρίδου (ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια)